Maqolalar
Sun’iy intellektning o’t-tosh kasalligi bo‘yicha minimal invaziv jarrohlikdagi zamonaviy qo‘llanish yo‘nalishlari (adabiyot sharhi)
Ushbu maqolada xo*I tosh kasalligini davolashda sun’iy intellekt (SI) texnologiyalarining minimal invaziv jarrohlikdagi zamonaviy qo ‘llanilishi tahlil qilingan. SI yordamida diagnostika, asoratlarni oldindan bashorat qilish va jarrohlik taktikasi tanlash samaradorligi yoritilgan. Maqolada mashinali о ‘rganish va kompyuter ко ‘rish algoritmlarining anatomik tuzilmalami aniqlash hamda konversiya xavfini kamaytirishdagi о‘mi ta'kidlangan. SI tizimlarini amaliy jarrohlikka joriy etish istiqbollari ham ко ‘rsatib о 'tilgan.
Артeриал гипотeнзияни скрининг-ташхисоти ва профилактикасининг долзарб масалалари
Мазкур мақолада артериал гипотензиянинг (АГгип) замонавий скрининг-ташхис усуллари ва профилактикайўначишлари таҳлил қилииган. Хусусан. 2021-2024йиллардаги маҳачлийвахорижийманбачарасосида АГгипнинг эпидемиологик кулами, патогенетик механизми ва клиник оқибатлари ёритилган. Тадқиқотларда ёшлар, айниқса талабалар гуруҳида, функционал-гемодинамик ўзгаришлар эрта босқичда намоён бўлиши, кекса аҳолида эса ортостатик гипотензия синкопа! ҳолатлар ва жараҳатланишлар билан кечиши таъкидланган. АГгипни скрининг қилишда артериал босимни суткалик мониторинг қилши, ортостатик синовлар ва когнитив тестлар кулланишининг мақбуллиги кўрсатилган. Профилактика стратегиялари турмуш тарзи терапия, аутоном нерв тизими барқарорлигини тиклаш ва хавф гуруҳларига йуначтирилган коррекция чораларига асосланади. Мацолада АГгипни кардиоваскуляр касалликларучун яишрин предиктор сифатида баҳолаш зарурлиги таъкидланиб, амалиётга скрининг ва эрта ташхис дастурларини жорий этим бўйича таклифлар берилган.
Спортчилар юрак электрофизиологиясидаги ўзгаришларнинг спорт турларига боғликлиги
Мақолада жароҳат олган спортчиларда юрак электрофизиологиясида юзага келган ўзгаришлар ва иш қобилияти кўрсатгичларини улар шугулланаётган спорт турлари кесимида таҳлил натижалари келтирилган.
Og'ir vazn toifasidagi kuchli sport turlari bo'yicha professional sportchilar orasida metabolik sindrom
Maqolada og'ir vazn toifasidagi kuchli sport sportchilarida metabolik sindrom muammosi ochib berilgan. Og'ir atletikachilaming antropometrik farqlari, xususan, yog1 to'qimalarining ko'payishi, В MI va mushaklarning yuqori kuchi qayd etilgan. Shu bilan birga, ular kamroq aerobik chidamlilikka ega, bu og'ir vazn toifalarida yuqori vazn chegarasi va sportfanlarining o'zigaxos xususiyatlari bo'yicha qat'iy cheklovlarningyo'qligi bilan bog'liq. Ushbu toifadagisportchilarga katta sportni tark etgandan keyin ham kuch-quvvat mashqlari va dinamik kuzatuvni davom ettirish tavsiya eti/adi.
Yakka kurash bilan shag'llangan sportchilarning antropometrik xususiyatlari
Ushbu maqolada o'zbekistonlik: sportchilarningfunksionalxususiyatlarinian iq lash maqsadidayakkakurash turlari (boks, dzyudo, erkin kurash) bilan shug ‘ullanuvchi sportchilarda veloergometriya va spirometriya testlari natijalari keltirilgan.
Sportchilarda progressiv miopiyani oldini olish usullari
Ushbu maqolada sportchilar orasida progress™ miopiyaning rivojlanish xavfini kamaytirishga qaratilgan zamonaviy profilaktik chora-tadbirlar, diagnostika usullari va individual yondashuvlar tahlil qilingan. В и tadbirlar miopik sportchilaming ко ‘rish qobiliyatini saqlab qolish va sportda yuqori natijalarga erishish uchun muhitn ahamiyatga ega.
Yakka kurash bilan shag'llangan sportchilarning antropometrik xususiyatlari
Ushbu maqolada o'zbek sportchilarining namunaviy xususiyatlarini aniqlash maqsadida tana uzunligi va vazni, ко'кгак qqfasi, yelka, kestirib va boldir atrofi kabi antropometrik parametrlar, shuningdek, boks, dzyudo va erkin kurash bilan shug'ullanadigan sportchilar uchun antropometrik ko'rsatkichlar keltirilgan.
Витамин D рецептори (VDR)) гени полиморфизмларининг элита спортчиларда жисмоний иш қобилияти билан боғлиқлиги
Ушбу тадқиқотда витамин D рецептора (VDR) гени полиморфизмлари — rs2228570 (FokI, Т>С) ва rsl544410 (BsmI, G>A) —нинг турли спорт турларини ифодаловчи 652 нафар элит спортчининг жисмоний иш цобилиятига хос кўрсаткичлари билан боглиқлиги ўрганилди. Генотиплаш реал вақтдаги ПЦР усулида, аллелъ-специфик флуоресцент зондлар ёрдамида амалга огиирилди. rs2228570 полиморфизмининг Т аллели чидамлиликка йўналтирилган спорт турлари билан шугулланувчи спортчиларда кўпроқ учраган бўлиб, аэроб метаболизм кўрсаткичлари билан боглиқ экани аницпанди. Шу билан бирга, rsl544410 полиморфизмининг G аллели тезлик-куч спорт турларида иштирок этувчи спортчиларда устунлик қилган бўлиб, бу уни юқори интенсивликдаги ва техник жиҳатдан мураккаб уаракат фаолияти билан богликугигини кўрсатади. Олинган натижачар VDR гени полиморфизмлари жисмоний иш қобилиятидаги индивидуал фарқларни шакллантиришда иштирок этишини ҳамда спорт тайёргарлигини оптималлаштириш ва спортчиларни профиллашда кўшимча генетик маркер сифатида қўлланилииш мумкинлигини кўрсатади.
Юниор ёшдаги футболчиларнинг психофизиологик ва психологик ҳолатининг хусусиятлари
Мазкур мақолада икки жамоа таркибидаги юниор ёшдаги футболчиларнинг психофизиологик ва психологик кўрсаткичлари қиёсий таҳлил қилинган. Тадқиқотда «Одил Жуниорс» ва «Локомотив» жамоаларини ифодаловчи 49 нафар спортчи иштирок этди. Индивидуал хусусиятларни баҳолаш мақсадида темперамент турини аниқлаш учун Айзенк тесты (EPI), эмоционал ҳолатни баҳолаш учун кайфият профиллари сўровномаси (POMS), спортдаги ҳолатли хавотирни аниқлаш учун CSAI-2 шкал ас и, шунингдек сенсомотор реакциялар, қисца муддатли хотира ва диққат барқарорлигини баҳолашга қаратилган психофизиологик тестлар қўлланилди. Тадқиқот натижалари жамоалар ўртасида психотиплар тақсимоти, психофизиологик ва психологик кўрсаткичлар бўйича статистик аҳамиятли фарқлар мавжуд эмаслигини кўрсатди. И к кала жамоа футболчилари шахсий тузилмасида эмоционал барқарорлик ва юқори мослашувчанлик билан тавсифланувчи сангвиник темперамент тури устунлик қилди. Психофизиологик кўрсаткичлар когнитив ва сенсомотор қобилиятларнинг ўхшаш даражада эканлигини, психологик хусусиятлар эса адаптацион ва эмоционал-иродавий сифатларнинг яқинлигини акс эттиради. Олинган маълумотлар юниор ёшдаги футболчиларни тайёрлаш тизимида комплекс психофизиологик ва психологик мониторингни қўллаш машгулот жараёнини индивидуаллаштириш ҳамда психоэмоционал зўриқишнинг олдини олишда мақсадга мувофиқ эканлигини тасдиқлайди.
Yosh suzuvchilar organizmining yosh davrlaridagi funksional parametrlarining qiyosiy xarakteristikalari
Ushbu maqoladayoshsuzuvchilarningyillikmashg'ulot tsiklidavomidagifunktsionalko'rsatkichlari vayurak-qon tomir ko’rsatkichlari, shu jumladan musobaqalarga tayyorgarlik ko'rib chiqiladi va yosh guruhlari bo'yicha taqqoslanadi. Maqolada Robinson, Ruffier, funktsional o'zgarish va moslashuvchanpotentsial indekslari, shuningdek, puls bosimi, daqiqali qon hajmi, umumiy tomir qarshiligi, yurak chiqishi va ba'zi antropometrik ko'rsatkichlar ko'rib chiqiladi.
Tizza bo‘g‘imining kontrakturalarida kompleks reabilitatsiya: zamonaviy tendensiyalar va samaradorlik (adabiyotlar sharhi)
Tizza bo ‘g ‘imi kontrakturatari jarohatlar, jarrohlik amaliyotlari va tayanch-harakat tizimi yallig ‘lanish kasal/iklaridan keying/ eng ко ‘p uchraydigan va funksional ahamiyatga ega asoratlardan biridir. Maqolada turli kelib chiqishga ega tizza bo ‘g ‘imi kontrakturalarini reabilitatsiya qilishning zamonaviy yondashuvlari ко ‘rib chiqiladi. Harakat hajmini tiklashning asosiy usullari keltirilgan, jumladan davolovchi jismoniy mashqlar, mexanoterapiya, massaj va fizioterapevtik muolajalar qo'llanilishi. Reabilitatsiya bosqichlariga va har bir bemorga individual yondashuvning ahamiyatiga alohida e ’tibor qaratilgan. Erta aralashuv va relapslarning oldini olish hamda bemorlarning hayot sifatini yaxshilashga qaratilgan kompleks dasturlarning samaradorligiga urg ‘u berilgan. Maqolada kontrakturalardan keyin tizza bo 'g‘imi funksiyasini tiklashda ко ‘p tarmoqli yondashuvning samaradorligini tasdiqlovchi ohirgi 5 yillik iltniy tadqiqotlar ma ’lumotlari umumlashtirilgan.
Бачадон миомаси бўлган аёлларда клиник-анамнестик кўрсаткичлар ва ҳаёт сифатини ўрганиш
Бачадон миомаси гинекологик амалиётда аёлларда энг куп учрайдиган яхгии сифатли ўсмалардан биридир. Тадқиқотнинг мақсади бачадон миомаси бўлган аёлларнинг клиник-анамнестик параметрлари ва ҳаёт сифатини ўргаииш эди. Ташкент тиббиёт академияси кўп тармоқли клиникасида 200 нафар аёлни кўрикдан ўтказдик. Барча аёллар клиник-анамнестик, социологик ва инструментал тадқиқот усулларидан ўтдилар. Симптамли миомаси булга и аёлларнинг 2/3 цисми ҳаёт сифати паст кўрсаткичга эгалиги аниқланди. Шунингдек, клиник-анамнестик кўрсаткичлар таҳлили шуни кўрсатдики, бу гуруҳ касалликнинг эпигенетик башоратчиларининг улуши энг юқори эди.
Бариатрик муолажалардан кейин тана вазнини қайта тўплаш учун консерватив даволаш ва жарроҳлик тактикаси
Муаллифларнинг таъкидлашича, жауон ва мауаллий амалиёт маълумотларининг таулили шуни тасдиулайдики, бутун дунёда, шу жумладан Узбекистонда семизлик таркалшиинингусигии бариатрик аралашувлар сонининг кўпайишига олиб келмоқда. Бироқ, даволашнинг узок муддатли натижалари, айниуса ТВТО муаммоси етарлича ўрганилмаган ва ёмон башорат цилинмаган. Шундай қилиб, муаллифларнинг хулосаларига кура, бариатрик жарроулик амалиётларидан кейин ТВТО муаммосини у ал қилиги мултидиссиплинар ёндашувни, замонавий диагностика усулларини, консерватив ва жарроулик терапиясини бирлаштиришни, шунингдек, минтауавий хусусиятларни уисобга олишни талиб уилади. Бу даволаш самарадорлигини оширади, касалликнинг қайталаниш хавфини камайтиради ва беморларнинг уаёт сифатини яхшилайди.
Эндометрий полипи ва семизлик орасидаги ўзаро боғлиқликни ўрганиш
Сўнгги йиллардаги халқаро илмий тадқиқотлар натижаларига таянган ҳолда семизликда юзага келувчи гормона! дисбазанс, инсулин резистентлик эндометрий пролифератив жараёнларига қандай таъсир этишини ўрганиш аҳамиятга молик масаладир. Шунингдек, эндометрий полипларини диагностика қилши, даволашнинг замонавий ёндашувлари, қайталанишнинг олдини олиш ва метаболия ҳолатни нормаллаштиришнинг аҳамияти долзарбдир.
Артeриал гипотeнзиянинг барвақт аниқлаш ва профилактикаси тeхнологияларини тиббий хамда фармакоэпидемиологик шароит ва вазиятларни баҳолаш асосида истиқболли такомиллаштириш йўллари
Муаллифлар такидлашича шарҳга олинган илмий ва амалий манбаларда, клиник тавсия ва қўлланмаларда қайд қилиндики, АГгип - бу огир холат, унда кузатиладиган нохуш, артериол босимни сезиларл кучли даражада тушиб туриши қатор, - то бош айланиши ва бош мия томирларини спазмигача етиб аломатларни келтириб чиқаради. Шунинг учун тадқиқотчилар бир мазмунли фикр билдиришиб тавсия қилишади: АГгип доимий-узлуксиз назоратга, коррекциялаб турит терапиясига ва профилактик ташхисот (Check-up) профилактик тадбирларга мухтож холат хисобланади. Муаллифларнинг хулосасига кура сўнгги йилларда артериол гипотензияни эпидемиология тадқиқ қилишга зарурат тобора ортиб борганлиги тасдиқланади: муъаян минтақа ва аҳоли гуруҳларида қиёсланганда уч баробарда зиёдга ортган. Унинг сабаблари ва хавф омилларини аницлаб ажратиш ва баҳолаш, бошқа юрак-томир ва юқумли бўлмаган касалликлар билан профилактикасини интеграллашган холда олиб бориш масалалари ўз-ўзидан долзарблашган ва айниқса, Узбекистан шароитида кескинлашган. Буларни барчаси аиниқса куп йиллик ва кўп турли тадқиқотларга, артериол гипотензия мисолида, хозирги даврда келиб чиққан эҳтиёжни ва давом этаётган заруратни англатади.
Бўйин радикулопатиясини даволашда зарб тўлқинли терапия: клиник натижаларни баҳолаш
Бўйин радикулопатияси умуртқа погонаси бўйин қисмининг энг кенг тарқалган неврология касалликларидан бири бўлиб, >’ орқа мия нервлари илдизларининг дегенератив-дистрофик шикастланииш билан намоён бўлади ва огриқ синдроми, ҳаракат ҳамда сезги бузилишлари билан бирга келади, бу эса беморларнинг ҳаёт сифатини сезиларли даражада пасайтиради ва уларнинг меҳнат қобилиятини чеклайди. Ушбу тадқиқот клиник ва электрофизиология маълумотлар асосида зарб-тўлқинли терапиясининг (ЗТТ) самарадорлигини баҳолашга қарашилган.
Бачадон миомаси бўлган аёлларда биоимпедансометриянинг қўлланилиши
Бачадон миомаси репродуктив ёшдаги аёлларда энг кенг тарцалган яхши сифатли ўсмадир. Касалликнинг молекуляр механизмларини тушунишдаги ютуқларга царамай, метаболия ҳол ат ва тана таряибининг миомаривожланишига таъсиримасаласимунозарали бўлиб қолмоқда. Сўнгги йилларда тана таряибини баҳолаитинг инвазив бўлмаган усулларига алоҳида эътибор царатилмоцда, улар орасида биоимпедансметрия (БИМ) етаячи ўринни эгаллайди. Ушбуусул тананинг ёг, му так, суяк ва су в таркибий қисмларини аниқлаш ва энергия алмашинуви, гормонал фон ва миоматоз тугунларнинг ўсиши ўртасидаги боглиқликни аниқлаш имконини беради. Ушбу шарҳда бачадон миомаси бўлган аёлларда биоимпеданс ўлчовидан фойдаланиш, унинг параметрларининг хусусиятлари ва уларнинг касаллик патогенези билан алоқаси ҳақидаги жорий маълумотлар умумлаштирилади.
Артeриал гипотeнзияни барвақт аниқлаш: скрининг ташхисоти ва профилактик ёндашувлар
Муаллифлар такидлашича тиббиётни унитила бошланган, тадқиқотларни ва адабий маълумотларнинг қиёсан сунгги йиллардаги камайиш тенденцияси кузда тутилади, касаллиги қаторида ўрин ола бошяаган артериал гипотензия мавзусида охирги ўн йилларда янги тавсифлар, ёндошувлар ва унинг ташхисоти ва даволаш усулларини истицболли келажагини белгиловчи, профилактикасининг “топил.малари "ни тасдиқлаб курсатувчи ашёвий-ил.мий маълумотлар тутами шаклланди. Муаллифларнингхулосасига кура артериал гипотензия сунгги йилларда "қайтадан ” йирик тадқиқотларни объектига тушиб тадқиқотчиларнинг эътиборларини тобора куп торта бошлаган. Улар орасида скрининг тадқиқотда АГгип аниқлаш масалалари кенг ёритилган ва бу усулда уни ўрганиш зарурати келиб чицқанлигига "илмий шаъмалар " ортган. АГгип медикаментозли даволаш ва профилактикаси мавзуси кенг кўтарилгани, долзарб масалаларини ечиб берилаётганлиги ва айниқса коморбидликда, энг кўп юрак етишмовчилиги фонида-алохида эътиборни жалб қилади.
